Egzekucja z ruchomości to jeden z podstawowych sposobów dochodzenia należności przez wierzyciela. W praktyce często budzi jednak wątpliwości, zwłaszcza gdy zajęciu podlegają przedmioty znajdujące się w miejscu zamieszkania dłużnika, a z ich korzystaniem związane są również inne osoby.
Kiedy komornik może dokonać zajęcia ruchomości i co oznacza, że rzecz znajduje się „we władaniu dłużnika”?
Egzekucyjne zajęcie ruchomości
Egzekucja z ruchomości rozpoczyna się od ich zajęcia przez komornika. Przepisy przewidują kilka sytuacji, w których komornik jest uprawniony do dokonania zajęcia ruchomości, tj.:
- będących we władaniu dłużnika,
- stanowiących własność dłużnika, a pozostających we władaniu wierzyciela, który skierował do nich egzekucję,
- znajdujących się we władaniu osoby trzeciej, jeżeli wyrazi ona zgodę na ich zajęcie,
- znajdujących się we władaniu osoby trzeciej, jeżeli przyzna ona, że stanowią własność dłużnika.
Szczególne regulacje obowiązują przy egzekucji świadczeń alimentacyjnych. W takim przypadku komornik może zająć również ruchomości znajdujące się we władaniu osoby wspólnie zamieszkującej z dłużnikiem, nawet bez jej zgody. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy osoba ta przedstawi wiarygodny dowód potwierdzający, że ruchomość należy do niej.
Zajęcie ruchomości następuje poprzez wpisanie jej do protokołu zajęcia. Odpis protokołu doręczany jest dłużnikowi, wierzycielowi oraz współwłaścicielom zajętej ruchomości. Warto pamiętać, że odmowa podpisania protokołu przez dłużnika lub osobę trzecią nie wpływa na skuteczność zajęcia. Komornik odnotowuje jedynie ten fakt wraz z podaną przyczyną.
Czym jest władanie ruchomością?
Zgodnie z art. 845 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, zająć można ruchomości będące we władaniu dłużnika.
Pojęcie „władania” nie jest tożsame z prawem własności. Oznacza ono faktyczne dysponowanie rzeczą, korzystanie z niej lub jej posiadanie. Dla możliwości dokonania zajęcia decydujące znaczenie ma więc nie to, kto jest właścicielem przedmiotu, lecz kto faktycznie nim włada.
Z tego względu komornik może zająć ruchomość znajdującą się w posiadaniu dłużnika nawet wtedy, gdy kwestia jej własności nie jest jednoznacznie ustalona.
Kiedy komornik nie zajmie ruchomości?
Przepisy przewidują jednak istotne ograniczenie. Komornik nie dokona zajęcia ruchomości, jeżeli z ujawnionych okoliczności wynika, że nie stanowi ona własności dłużnika.
W praktyce oznacza to konieczność przedstawienia wiarygodnych i niebudzących wątpliwości dowodów potwierdzających prawo własności osoby trzeciej. Mogą to być przykładowo: dowód rejestracyjny pojazdu, umowa sprzedaży czy darowizny, jak również inne dokumenty pozwalające jednoznacznie ustalić właściciela danej rzeczy.
Jeżeli brak jest takich dokumentów lub nie pozwalają one na jednoznaczne ustalenie właściciela, komornik może dokonać zajęcia ruchomości.
Ruchomości znajdujące się we wspólnym mieszkaniu
Samo twierdzenie, że dana rzecz należy do innej osoby niż dłużnik, nie jest wystarczające do wyłączenia jej spod zajęcia. Jeżeli ruchomość znajduje się w miejscu zamieszkania dłużnika i jest przez niego używana lub pozostaje w jego dyspozycji, komornik może dokonać jej zajęcia.
Przywołać należy w tym miejscu Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 1991 r. sygn. IV CR 550/19, w którym postanowiono, iż fakt znajdowania się ruchomości w mieszkaniu lub innym miejscu zajmowanym przez dłużnika wspólnie z osobami trzecimi, zwłaszcza członkami rodziny, dopuszcza przyjęcie przez komornika, że przedmiotowa ruchomość jest co najmniej we współwładaniu przez dłużnika. Fakt ten upoważnia komornika do zajęcia danej ruchomości. Przesłanką negatywną jest specjalny charakter rzeczy lub inne szczególne okoliczności, których udowodnienie spoczywa na dłużniku.
Podsumowanie
Podstawową przesłanką zajęcia ruchomości jest jej pozostawanie we władaniu dłużnika. Nie oznacza to jednak automatycznie, że każda rzecz znajdująca się w jego otoczeniu stanowi jego własność. Jeżeli osoba trzecia dysponuje wiarygodnymi dowodami potwierdzającymi swoje prawa do ruchomości, może skutecznie wykazać, że nie powinna ona zostać objęta egzekucją. Dlatego tak istotne znaczenie mają dokumenty pozwalające ustalić właściciela zajmowanego przedmiotu.